Dr B en ons Brein

Stefan Zweig – pleegde met zijn vrouw zelfmoord op 22 februari 1942

 

 

 

 

 

 

 

BOEKEN?
Neem gerust contact met op.
porgy@xs4all.nl

 

Dr B en ons Brein

Een door mij gemaakte bewerking van de ‘Schachnovelle’ van Stefan Zweig, De hoofdfiguur is ‘dr. B.’, een Weense intellectueel die door de Gestapo is gearresteerd en in een isoleercel opgesloten. Daar vindt hij een schaakboek. Bord en stukken heeft hij niet, maar hij speelt de partijen uit dat boek blind na, dat tot een ware ‘schaakvergiftiging’ leidt, Het brengt hem aan de rand van de waanzin. Een verhaal over isolatie, passie en bezetenheid.

Dit verhaal zit ‘ingebed’ in een monoloog die ik zelf schreef over het geheugen en mijn beroep.

 

 

 

 

 

 

 

 

Ooit heette het SCHAAK, later het GEHEUGENPALEIS, maar de definitieve titel luidt nu Dr B en ons Brein.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

wat teksten uit de voorstelling:

(…) Het begon vanochtend al: ik werd wakker en had toch heel eventjes nodig om te realiseren wie ik ook alweer wás. Niet dat ik daar een antwoord op had, maar ik zag in elk geval m’n partner naast me liggen en was meteen gerustgesteld. Nou… teleurgesteld, ik wist ineens weer dat we met ruzie in slaap vielen. Maar het beeld was vertrouwd en ik wist in welke wereld ik wakker werd. Maar toen begon het pas. Wat moet ik aantrekken? Wat waren de plannen voor vandaag ook alweer? Wie mocht ik ook alweer niet vergeten te bellen? Dat nare gevoel in m’n maag, o ja, die stomme ruzie. Straks komt m’n vrouw thuis: o god, heb ik alles wel gedaan wat ze me opdroeg? Staat uw mobiel eigenlijk wel uit? Uw sleutels geld en bril niet vergeten? Hoe was het ook alweer? Prinsen, Keizers, Herengracht en Singel? Tuurlijk: Piet Koopt Hoge Schoenen. Prinsen, Keizers, Herengracht en Singel… Het bad loopt over, uw havermoutpap verbrandt,  er belt iemand aan: had ik een afspraak? Ik kijk in m’n agenda: dúbbele afspraak! De schachnovelle van Stefan Zweig, vaag zegt u dat wel iets, lang geleden alweer, de acteur, die kent u óók wel, rare voornaam; hoe heet ie ook alweer? Mijn man schaakte vroeger (of was dat mijn éérste man..?) zelf nooit geschaakt… geloof ik… jawel, tuurlijk wel…

(..) Ik schaak om m’n geheugen af en toe een boost te geven, ’n oppepper. Met het ouder worden wordt dat geheugen er helaas niet beter op. De hypocampus krimpt. Dat geheugen gaat genadeloos achteruit en dat is voor een acteur net zo erg als een violist zonder handen of een olifant zonder slurf.

(…)  ik DUIK vaak, met zuurstoffles en alles erop en eraan. In Vinkeveen ligt in een bus op de bodem van het water, Daar ben ik een keer in gaan zitten – de schollen zwommen gewoon langs me in die bus – en daar leerde ik de tekst voor eoa tv-serie.

(…) We raken hier aan de tragiek van de winnaar niewaar? De kortstondige roem. De eenzaamheid van het sublieme.Termen als ‘jezelf zijn’, ‘jezelf ervaren’ – zegt u dat iets? Kunt u zich voorstellen dat een acteur ZICH ZELF heel sterk ervaart bij het zeggen van prachtige teksten van bijv. Shakespeare? Door zijn schitterende teksten groeit en raakt hij aan zijn ziel, maar het vermogen om dat te kunnen verlangt van hem dat hij zich zelf volledig wegcijfert. Op de school voor journalistiek leer je een mening te vormen, op de toneelschool leer je dat het hebben van een mening zeer ongewenst is. En terecht. ’n acteur met vooral geen eigen mening hebben; hij zou er alleen maar last van hebben. Stel, je staat in een slecht stuk, belabberde regie, slechte tegenspelers (of je bakt er zelf niks van), dan moet je toch geloven dat je in een goed stuk staat anders kan je het niet spelen. Je moet er dus een bepaald soort domheid voor kunnen opbrengen. Een acteur offert zichzelf op voor de schoonheid van een gedachte. Hij verdwijnt tussen de zinnen, gaat op in de woorden; hij is de spreekbuis van andermans gedachten. Je bestaat in woorden die niet van jezelf zijn. Besta je dan eigenlijk wel?

(…) Als excuus voor mijn stuitend slechte geheugen voer ik meestal aan dat ik dat geheugen reserveer voor al die teksten die erin moeten. Ik weet niet of er iets van waarheid in schuilt. Ik weet wel dat de adrenaline die acteren aanmaakt verslavend is – een drug…
In Frankrijk word je als acteur – althans als je binnen 48 uur na een gespeelde voorstelling een moord pleegt – ontoerekeningsvatbaar verklaard omdat de adrenaline er mede schuldig aan kan zijn. Het heilige vuur is gevaarlijk, je kan je er flink de handen aan branden. Maar zolang het brandt heb je er alles voor over.
Ik heb uitgerekend dat ik in de afgelopen 35 jaar al zo’n zeven jaren in de bus heb doorgebracht. Bizar. Ik heb ook uitgerekend dat je meer dan veertig jaar moet spelen om het publiek te bereiken dat slechts één keer naar een aflevering van een gemiddeld succesvolle serie kijkt. Kijkt u al wat anders tegen mijn vak aan? Wat denkt u? Arme acteur?

(…) Al die teksten heb ik zomaar in m’n kop zitten. Met dank aan mijn geheugen. En moet u nagaan: op die harde schijf van mij staan ook nog hele andere monologen, opgeslagen in heel andere laatjes. (dit jaar vier verschillende toneelstukken, Novecento en Zijde zag u misschien al eerder, Theo van Gogh ’n paar maanden geleden, bijna twee uur tekst. In totaal zou ik hier nu zo’n acht uur door kunnen lullen. En daar gaat u weer: hoe doet u dat toch? Kunt u al die stukken dan wel uit elkaar houden? Nou, u mag van mij aannemen dat het veel moeilijker is om ze NIET uit elkaar te houden. Dat is net als bij liedjes. Of versjes. U kent misschien nog de rijmpjes van de Franstalige nonnen uit uw jeugd, of simpele liedjes als ‘altijd is kortjakje  ziek’ en ‘vader jacob’. Probeert u die maar eens door elkaar te zingen. (doen!) Dat lukt u niet. Probeer het maar! Dan moet je ontzettend gaan nadenken. En zoals u ‘altijd is Kortjakje ziek’ moeiteloos kunt zingen zo moeten wij moeiteloos onze teksten opdreunen. En wat ook helpt: de mise en scene! Het motorisch geheugen. Uiteindelijk draagt alles ertoe bij om op zeven nivo’s te kunnen functioneren. Zodat je met van alles bezig kunt zijn: Welke scène komt hierna ook alweer? Wat staat die actrice nou weer belabberd te spelen?! zo direct komt die zoenscene..! Heb ik m’n tanden wel gepoetst? – Heb ik m’n kleedkamer wel op slot gedaan? Wie van m’n vrienden zit er vanavond ook alweer in de zaal? Wat ga ik eten morgenavond?

 

BOEKEN?
Neem gerust contact met op.
porgy@xs4all.nl

 

 

 

 

 

 

 

 

Informatie en foto’s zullen spoedig volgen